Những Tình Trạng Nào Nên Làm Mắt Giả? Mất Nhãn Cầu, Teo Nhãn Cầu Hay Chấn Thương Mắt

Mắt giả là giải pháp phục hình thẩm mỹ dành cho những trường hợp mắt bị mất, teo nhỏ, biến dạng hoặc không còn khả năng duy trì hình dáng tự nhiên. Dù mắt giả không thể khôi phục thị lực, nhưng có thể giúp cải thiện diện mạo khuôn mặt, che phủ hốc mắt, hỗ trợ tâm lý và giúp người bệnh tự tin hơn trong giao tiếp hằng ngày.

Theo các tài liệu y khoa, mắt giả thường được chỉ định sau các trường hợp mất nhãn cầu, sau phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu hoặc khi ổ mắt đã ổn định đủ để đặt phục hình thẩm mỹ. Mục tiêu chính là lấp đầy khoảng trống mô bị mất và mô phỏng hình dáng của mắt thật.

1. Mất Nhãn Cầu

Mất nhãn cầu là một trong những trường hợp phổ biến nên làm mắt giả. Tình trạng này có thể xảy ra sau tai nạn, chấn thương nặng, bệnh lý mắt nghiêm trọng hoặc sau phẫu thuật loại bỏ nhãn cầu.

Khi nhãn cầu không còn, vùng hốc mắt có thể bị lõm, mất cân đối so với bên còn lại. Mắt giả được thiết kế để đặt vào hốc mắt, giúp tái tạo hình dáng bên ngoài của mắt, tạo sự cân xứng hơn cho khuôn mặt.

Trong phẫu thuật mắt, enucleation là phẫu thuật lấy bỏ toàn bộ nhãn cầu; evisceration là lấy bỏ các thành phần bên trong nhãn cầunhưng giữ lại phần vỏ củng mạc. Sau các phẫu thuật này, người bệnh thường có thể được phục hình bằng mắt giả khi mô ổ mắt đã lành và đủ điều kiện.

2. Teo Nhãn Cầu

Teo nhãn cầu là tình trạng mắt bị nhỏ lại, co rút hoặc biến dạng sau chấn thương, viêm nhiễm, bệnh lý kéo dài hoặc sau khi mắt đã mất chức năng thị giác.

Với trường hợp teo nhãn cầu, không phải lúc nào cũng cần cắt bỏ mắt. Nếu mắt không đau, không viêm và cấu trúc còn phù hợp, người bệnh có thể được làm một dạng mắt giả mỏng che phủ bên ngoài, thường gọi là vỏ mắt giả hoặc scleral shell.

Dạng phục hình này giúp che đi phần mắt teo, cải thiện màu sắc, hình dáng và độ cân đối giữa hai bên mắt. Đây là lựa chọn phù hợp cho nhiều người còn nhãn cầu nhưng mắt đã mất thẩm mỹ rõ rệt.

3. Chấn Thương Mắt Nặng

Chấn thương mắt do tai nạn lao động, tai nạn giao thông, vật sắc nhọn, bỏng hóa chất hoặc va đập mạnh có thể làm mắt bị biến dạng, mất thị lực hoặc tổn thương không thể hồi phục.

Trong những trường hợp này, việc có nên làm mắt giả hay không phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Nếu mắt vẫn còn cấu trúc phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phục hình che phủ. Nếu mắt bị tổn thương nặng, đau kéo dài hoặc không thể bảo tồn, người bệnh có thể cần phẫu thuật trước khi làm mắt giả.

Một số hướng dẫn y khoa cho biết phẫu thuật loại bỏ mắt có thể được cân nhắc khi mắt đã mù và đau, không đáp ứng điều trị hoặc không thể mang kính/vỏ phục hình một cách phù hợp.

4. Mắt Mất Thị Lực, Đau Hoặc Biến Dạng Mất Thẩm Mỹ

Không phải trường hợp làm mắt giả nào cũng bắt đầu từ mất nhãn cầu. Có những người vẫn còn mắt thật nhưng mắt đã mù, teo, đục trắng, lồi lệch, đau nhức hoặc biến dạng rõ rệt.

Nếu mắt chỉ mất thẩm mỹ nhưng không đau, người bệnh có thể được đánh giá để làm vỏ mắt giả che phủ. Nếu mắt vừa mù vừa đau, bác sĩ chuyên khoa mắt cần kiểm tra kỹ để xác định có cần điều trị, phẫu thuật hoặc tạo hình ổ mắt trước khi phục hình hay không.

Điểm quan trọng là không nên tự quyết định làm mắt giả chỉ dựa trên hình dáng bên ngoài. Cần thăm khám để đánh giá tình trạng nhạy cảm của nhãn cầu, mi mắt, kết mạc, hốc mắt và khả năng chịu phục hình.

5. Sau Phẫu Thuật Cắt Bỏ Nhãn Cầu

Sau phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu, người bệnh thường cần một khoảng thời gian để mô hốc mắt lành ổn định trước khi làm mắt giả chính thức. Một số tài liệu bệnh viện ghi nhận người bệnh thường được hẹn gặp chuyên viên phục hình mắt sau khoảng 6–8 tuần, tùy tình trạng lành thương.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể được đặt mắt tạm hoặc khuôn giữ hốc mắt. Sau đó, khi mô ổ mắt ổn định hơn, mắt giả cá nhân hóa sẽ được thiết kế dựa trên kích thước hốc mắt, màu mắt, tròng mắt và hình dáng bên mắt còn lại.

6. Dị Tật Bẩm Sinh Không Có Mắt Hoặc Mắt Nhỏ

Một số người sinh ra đã không có nhãn cầu, nhãn cầu rất nhỏ hoặc cấu trúc mắt phát triển không hoàn chỉnh. Với nhóm này, mắt giả không chỉ có ý nghĩa thẩm mỹ mà còn có thể hỗ trợ duy trì hình dạng hốc mắt và sự cân đối khuôn mặt.

Trường hợp trẻ em cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa mắt và chuyên viên phục hình mắt, vì hốc mắt và khuôn mặt còn phát triển theo thời gian. Mắt giả có thể cần được thay đổi định kỳ để phù hợp với sự phát triển của trẻ.